Ko e kau fakafonua ola lelei ʻoku ʻikai hoko ia fakafuoloa. ʻOku fiemaʻu ha fakataumu ʻa — mei he founga ʻoku ke palani ai e ngaahi fakataha ki he founga ʻoku ke tali ai e fakamoʻoni. Ko e fakahinohino ni ʻoku kōvā e ngaahi fiemaʻu fakalao mo e ngaahi founga lelei taha ki he ngaahi potungāue puleʻanga mo e ngaahi kautaha taʻefakapaʻanga ʻoku nau fie ʻalu kituʻa ʻi he muimui-ki-he-puha ke aʻu ki he kau ʻoku moʻoni ʻoku kau kotoa.

Ko e fakahinohino ni ʻoku maʻa e ngaahi potungāue mo e ngaahi kautaha. Kapau ko koe ko ha tokotaha nofo ʻoku fie kau ki he puleʻanga, vakai ki heʻemau ngaahi fakahinohino ki he ʻaʻahi ki ha fakataha mo e founga ke fakamoʻoni ai.

Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai e kau fakafonua

Ngaahi fiemaʻu fakalao

ʻOku fiemaʻu ʻe he lao ʻo Hawaii e kau fakafonua ʻi he ngaahi tuʻunga kehekehe:

  • Lao ʻo e Laʻā (HRS Vahe 92) — kuo pau ke tali ʻe he ngaahi poate mo e komisiona e fakamoʻoni fakafonua ki he ngaahi meʻa polokalama kotoa
  • Sivi fakaʻātakai (HRS Vahe 343) — ʻoku fiemaʻu ha ngaahi taimi fakamatala fakafonua ki he ngaahi fakamatala uesia fakaʻātakai
  • Ngāueʻaki kelekele (HRS Vahe 205) — ʻoku fiemaʻu ha ngaahi fanongonongo fakafonua ki he ngaahi fakatonutonu tapa mo e ngaahi ngofua makehe
  • Fakavahe konitī — ʻoku fiemaʻu ha ngaahi fanongonongo fakafonua ki he ngaahi liliu fakavahe, ngaahi fakatauʻatāina, mo e ngaahi ngofua ngāue ʻi he tuʻunga
  • Ngaahi fiemaʻu fēteli — ko e lahi ʻo e ngaahi polokalama fēteli (fefonongaʻaki, fale nofoʻanga, ʻātakai) ʻoku fiemaʻu e kau fakafonua ko ha tuʻunga ke maʻu e paʻanga

Ngaahi ʻaonga fakapotopoto

Ko e meʻa lahi ange ʻi he muimui ki he lao, ko e kau fakafonua ʻoku mahuʻinga ʻoku ne tataki ha ngaahi ola lelei ange:

  • Ngaahi tuʻutuʻuni lelei ange. ʻOku ʻi he kau mēmipa komiunitī ha ʻilo fakafeituʻu ʻoku lava ke ʻikai maʻu ʻe he kau ngāue mo e kau mēmipa poate
  • Fakamaʻu lahi ange. Ko e ngaahi tuʻutuʻuni kuo fai mo e tali fakafonua ʻoku lava ke maluʻi lahi ange pea siʻi ange ke fehuʻi fakalao
  • Fakasiʻisiʻi e fepaki. Ko e kau vave ʻoku ne taʻofi e ngaahi meʻa fakaʻohovale pea langa e falalaʻanga, fakasiʻisiʻi e taʻofi ʻamui
  • Tatau. Ko e aʻu fakataumuʻa ʻoku ne fakapapauʻi ko e ngaahi tuʻutuʻuni ʻoku nau fakahā e ngaahi fiemaʻu ʻo e kau mēmipa komiunitī kotoa, kae ʻoua ko kinautolu pē ʻoku nau ʻilo e founga ke fakaʻaongaʻi e puleʻanga

Ngaahi fiemaʻu fakalao ki he ngaahi taimi fakamatala fakafonua

ʻI he taimi ʻoku fiemaʻu fakalao ai ha taimi fakamatala fakafonua, ʻoku ngāue e ngaahi tuʻutuʻuni ko eni:

  • Fakaʻilo feʻunga. ʻOatu ha fakaʻilo feʻunga kimuʻa koeʻuhi ke lava ke ako e kakai fekauʻaki mo e meʻa pea teuteu ha ngaahi fakamatala. Ko e ʻaho ʻe ono ofi ko e siʻi taha ʻi he Lao ʻo e Laʻā; ʻoku lelei ange ke lōloa ange ki he ngaahi meʻa faingataʻa
  • Ngaahi fakahinohino mahino. Tala ki he kakai pe founga totonu ke fakahū ai e ngaahi fakamatala — ʻi he īmeili, fakafoʻituitui, ʻi he meili, pea ʻi he taimi mamate fē
  • Founga ke maʻu ai e fakamatala. Fakahā e ngaahi tohi ʻoku fekauʻaki ki he kakai kimuʻa pea tāpuni e taimi fakamatala. ʻOku ʻikai lava ke ʻoatu ʻe he kakai ha fakamatala fakapotopoto ki he ngaahi tohi ʻoku teʻeki te nau sio ki ai
  • Fakakaukau mo tali. Sivi e ngaahi fakamatala kotoa kuo maʻu pea tokangaʻi ia ʻi hoʻo founga fai tuʻutuʻuni. ʻOku ʻikai fiemaʻu ke ke loto tatau mo e fakamatala kotoa, ka kuo pau ke ke fakahā naʻa ke fakakaukau ki ai
  • Lekootiʻi e founga. Tauhi ha lekooti ʻo e ngaahi fakamatala kuo maʻu mo e founga naʻe tokangaʻi ai

Ngaahi founga lelei taha ke kole ha tali mahuʻinga

Kimuʻa he fakataha pe taimi fakamatala

  • Kamata vave. Kau e kakai kimuʻa pea fai moʻoni e ngaahi tuʻutuʻuni — kae ʻoua ko e hili. Kapau kuo tuʻutuʻuni ʻe he potungāue ki ha founga, ko e kole “tali” ʻoku ongo maha
  • Ngāueʻaki e lea faingofua. Tohi e ngaahi fakaʻilo, polokalama, mo e ngaahi koloa fakamatala ʻi he lea mahino, fakaʻaho. Taʻofi e lea fakatekinikale, ngaahi fakanounou, mo e lea fakalao
  • ʻOatu ha fakamatala. ʻOua ʻe fakahā pē ha tohi kamata pea kole ha ngaahi fakamatala. Fakamatalaʻi pe ko e hā e meʻa, ko e hā ʻoku mahuʻinga ai, ko e hā e ngaahi founga, mo e hā ʻoku fokotū ʻe he potungāue
  • Aʻu kituʻa ʻi he kau angamaheni. Tuku e ngaahi fakaʻilo ʻi he ngaahi senitā komiunitī, laipeli, mo e mītia fakasōsiale — kae ʻoua ko e uepisaiti puleʻanga pē. Liliu e ngaahi koloa ki he ngaahi lea ʻoku lea ʻaki ʻi he komiunitī
  • Fakahā e ngaahi koloa vave. Fakahā e ngaahi tohi fakamatala ʻi he uike ʻe taha ofi kimuʻa he taimi mamate fakamatala koeʻuhi ke ʻi ai ha taimi ke lau mo mahino ai e kakai

Lolotonga e fakataha

  • Talitali e kau kau foʻou. Fakaava e fakataha ʻi hoʻo fakamatalaʻi e founga — ko hai ʻoku ʻi he poate, ko e hā ʻoku tuʻutuʻuni, mo e founga ʻoku ngāue ai e fakamoʻoni. ʻOua ʻe ʻamanaki ʻoku ʻilo ʻe he tokotaha kotoa
  • ʻOatu ha ngaahi founga kehekehe ke kau ai. Tali e fakamoʻoni lea, fakamoʻoni tohi, mo e fakamoʻoni mamaʻo. ʻOku ʻikai ko e tokotaha kotoa ʻoku lava ke ʻaʻahi fakafoʻituitui lolotonga e houa ngāue
  • Faka-ʻapaʻapa ki he taimi ʻo e kau fakamoʻoni. Kapau te ke fokotuʻu ha ngaahi fakangatangata taimi, ngāueʻaki ia tatau. Tali e fakamoʻoni ʻo e tokotaha takitaha mo ha fakamālō
  • Fanongo mālohi. ʻOku totonu ke mahino ʻoku tokanga e kau mēmipa poate — kae ʻoua ʻe sivi e ngaahi telefoni pe fai ha ngaahi talanoa kehe lolotonga ʻoku fakamoʻoni e kakai
  • Fakamatalaʻi e ngaahi lakaʻanga hoko. Kimuʻa pea tāpuni e fakamoʻoni fakafonua, fakamatalaʻi pe ko e hā ʻoku hoko hoko — ʻi he taimi fē ʻe fai ai ha tuʻutuʻuni, founga ke kei ʻilo ai e kakai, pea pe ʻe ʻi ai ha ngaahi faingamālie lahi ange ke fakamatala

Fakafaingofua e ngaahi fakataha

Taimi

  • Palani e ngaahi fakataha kituʻa ʻi he houa ngāue angamaheni ʻi he taimi ʻoku lava (efiafi pe uikēniti) ke tali e kakai ʻoku ngāue lolotonga e ʻaho
  • Taʻofi e palani lolotonga e ngaahi ouau komiunitī lahi, ngaahi mālōlō, pe ngaahi ngāue ako
  • Feliuliuaki e ngaahi taimi fakataha kapau ʻoku fakataha maʻu pē e poate, koeʻuhi ke ʻoua ʻe angamaheni ke tāpuni e kakai tatau

Feituʻu

  • Fili e ngaahi feituʻu ʻoku fakafaingofua ki he ADA, ofi ki he fefonongaʻaki fakafonua, pea ʻoku ʻi ai ha tūʻanga motokaā feʻunga
  • Fai e ngaahi fakataha ʻi he ngaahi komiunitī ʻoku uesia ʻe he ngaahi tuʻutuʻuni, kae ʻoua ko e ʻōfisi potungāue pē
  • Fakapapauʻi ʻoku lahi feʻunga e loki ki he kau ʻaʻahi fakafonua — ko ha loki komiti faʻasiʻi ʻoku ne ʻoatu e pōpoaki ʻoku ʻikai ʻamanaki ki he kakai

Ngaahi founga fakatekinolosia

  • ʻOatu ha founga ke kau mamaʻo ʻi he vitio mo e telefoni ki he fakataha fakafonua kotoa
  • Kau e ngaahi fakaikiiki fehokotaki ʻi he fakaʻilo fakataha
  • Fakapapauʻi ʻoku lava ke fakamoʻoni e kau kau mamaʻo, kae ʻoua ko e sio pē
  • Sivi e tekinolosia kimuʻa he fakataha
  • ʻI ai ha palani hoko ki he ngaahi palopalema fakatekinikale

Tali ki he fakamoʻoni fakafonua

Ko e founga ʻoku ke tali ai e fakamoʻoni ʻoku mahuʻinga tatau mo e pe ʻoku ke tali ia. Ko e taumu ʻa ke fakahā ki he komiunitī naʻe fanongo mo fakakaukau ki heʻenau tali — neongo ʻoku ke taʻofi.

  • Tali e fakamatala kotoa. Fakamālō ki he kau fakamoʻoni. Tala kiate kinautolu naʻe maʻu ʻenau fakamoʻoni pea te ne konga ʻo e lekooti
  • Tali fakakoloa. ʻI he taimi ʻoku lava, fakamatalaʻi pe founga naʻe ueʻi ai ʻe he tali komiunitī e tuʻutuʻuni — pe ko e hā naʻe ʻalu kehe ai e poate
  • Fakahā ha fakamatala nounou. Ki he ngaahi taimi fakamatala faka-ʻōfisi, fakahā ha fakamatala nounou ʻo e ngaahi fakamatala kuo maʻu mo e ngaahi tali ʻa e potungāue
  • Muimui. Kapau ʻoku tukupā e poate ki ha ngāue ʻo makatu ʻunga mei he fakamoʻoni, fai ia pea lipooti foki
  • ʻOua ʻe fakamaluʻi. Ko e fakamoʻoni fakafonua ʻoku taimi ʻe niʻihi ʻoku fakavaivai. Ko ia ia ʻa e ʻuhinga. Tali ki he koloa, kae ʻoua ko e leʻo

Fakangatangata kau komiunitī

Ko e sīpinga ʻa e Kautaha Fakavaha ʻo Mamani ki he Kau Fakafonua (IAP2) ʻoku ne fakamatalaʻi e tuʻunga ʻe nima ʻo e kau fakafonua, mei he siʻi taha ki he lahi taha:

Tuʻunga Taumu ʻa Sīpinga
Fakaʻilo ʻOatu ki he kakai ha fakamatala Tuku e ngaahi polokalama mo e miniti fakataha
Faleʻi Maʻu ha tali mei he kakai Ngaahi fanongonongo fakafonua, ngaahi taimi fakamatala
Kau Ngāue hangatonu mo e kakai ʻi he founga kotoa Ngaahi akoʻanga komiunitī, ngaahi kulupu fakataumuʻa
Ngāue Fakataha Ngāue fakataha mo e kakai ʻi he fai tuʻutuʻuni Ngaahi komiti faleʻi, palani fakataha
Fakamālohi Tuku e fai tuʻutuʻuni fakamuimui ki he nima ʻo e kakai Palangi kau, ngaahi meʻa palōte

Ko e lahi ʻo e ngaahi poate puleʻanga ʻoku ngāue ʻi he tuʻunga “Faleʻi” — tali e fakamoʻoni ʻi he ngaahi fanongonongo fakafonua. Ko e ʻalu atu ki he “Kau” mo e “Ngāue Fakataha” ʻoku ne fakatupu ha ngaahi ola lelei ange mo ha falalaʻanga mālohi ange ʻi he komiunitī.

Tatau ʻi he kau fakafonua

Ko e kakai ʻoku uesia lahi taha ʻe he ngaahi tuʻutuʻuni puleʻanga ko kinautolu ia ʻoku siʻi taha ke nau kau. ʻOku fiemaʻu ha aʻu fakataumuʻa ke kau ai:

  • Kakai taʻe lea Pilitānia — liliu e ngaahi koloa pea ʻoatu e kau fakatonulea ki he ngaahi lea ʻoku lea ʻaki ʻi he komiunitī
  • Kakai faingataʻaʻia — vakai ki heʻemau Fakahinohino Muimui ki he Fakafaingofua
  • Ngaahi fāmili ʻoku ngāue — palani e ngaahi fakataha ʻi he ngaahi taimi fakafaingofua; ʻoatu ha tokanga fānau
  • Ngaahi komiunitī ʻi he tuʻa kolo — ʻave e ngaahi fakataha ki he feituʻu ʻoku nofo ai e kakai; ʻoatu ha founga mamaʻo
  • Toʻu tangata — faʻu ha ngaahi faingamālie kau ʻoku feʻunga mo e taʻu; fakakaukau ki he ngaahi kōsolo faleʻi toʻu tangata
  • Kakai ʻoku nofo lolotonga — fetaulaki mo e kakai ʻi he feituʻu ʻoku nau nofo ai; ʻoua ʻe fiemaʻu ha tuʻasila pe ID ke kau

Lisi sivi ki he kau fakafonua ʻoku kau kotoa

Palani

  • Kuo ʻiloʻi e ngaahi komiunitī kotoa ʻoku uesia ʻe he tuʻutuʻuni
  • ʻOku kau ʻi he palani kau ha aʻu ki he ngaahi kulupu ʻoku siʻi honau fakafofonga
  • Ko e ngaahi koloa fakamatala kuo tohi ʻi he lea faingofua
  • Kuo liliu e ngaahi koloa ki he ngaahi lea ʻoku fekauʻaki
  • Kuo fakahā e ngaahi tohi mo ha taimi feʻunga ke sivi

Fakataumu ʻa fakataha

  • Fakataha kuo palani ʻi ha taimi ʻoku fakafaingofua ki he kakai ʻoku ngāue
  • ʻOku fakafaingofua ki he ADA e feituʻu pea ofi ki he fefonongaʻaki fakafonua
  • ʻOku maʻu ha founga ke kau mamaʻo
  • ʻOku kau ʻi he fakaʻilo fakataha e founga kole tokoni
  • Ngaahi founga kehekehe ke fakahū ai e fakamoʻoni (lea, tohi, mamaʻo)

Lolotonga e fakataha

  • Kuo fakamatalaʻi e founga ʻi he kamataʻanga ki he kau kau foʻou
  • ʻOku ngāueʻaki tatau e ngaahi fakangatangata taimi
  • Kuo tali mo fakamālō ki he kau fakamoʻoni kotoa
  • Kuo fakamatalaʻi e ngaahi lakaʻanga hoko kimuʻa pea tāpuni e fakamoʻoni

Hili e fakataha

  • Kuo fakamatala nounou mo lekootiʻi e ngaahi fakamatala
  • Kuo fakahā e tali ki he ngaahi fakamatala (ki he ngaahi taimi fakamatala faka-ʻōfisi)
  • ʻOku fakahā ʻe he tuʻutuʻuni e fakakaukau ki he tali fakafonua
  • Kuo fetuʻutaki e ngaahi ngāue muimui ki he kau kau

Ngaahi fehalaaki angamaheni ke taʻofi

  • “Tuʻutuʻuni-fakahā-maluʻi.” Fai ha tuʻutuʻuni kimuʻa, pea fai ha fakataha fakafonua ke fakahā ia pea maluʻi ia mei he fakavaivai. ʻOku ʻikai ko e kau fakafonua eni
  • Aʻu pē ki he kau angamaheni. Kapau ko e toko 10 tatau ʻoku ʻalu atu ki he fakataha takitaha, ʻoku fiemaʻu ke toe ngāue hoʻo palani aʻu
  • Fakahā fakamatala lahi ʻaupito. Fakahā ha peesi ʻe 500 ʻo e ngaahi tohi fakatekinikale pea ui ia ko e “fakamatala fakasīsolo.” ʻOatu ha ngaahi fakamatala nounou mo ha fakamatala
  • Liʻaki e tali. Kapau ʻoku angamaheni ke fai ʻe he poate e ngaahi tuʻutuʻuni ʻoku fepaki mo e fakamoʻoni fakafonua taʻe ha fakamatala, ʻoku tuku ʻe he kakai ke nau kau
  • Ngaahi fakataha taʻefakafaingofua. Ngaahi fakataha lolotonga e houa ngāue, ʻi he ngaahi feituʻu faingataʻa ke aʻu ki ai, taʻe ha founga mamaʻo ʻoku ne tāpuni e lahi ʻo e kakai nofo

Ngaahi maʻuʻanga tokoni mo e ngaahi kiti meʻangāue

Kamata

Kamata ʻi hoʻo sivi hoʻo ngaahi founga kau fakafonua lolotonga ʻo fakatatau ki he lisi sivi ʻi ʻolunga. Pea fili ha feituʻu ʻe taha ke fakaleleiʻi ki hoʻo fakataha hoko.

Fakahinohino Lao ʻo e Laʻā   Fakahinohino Fakafaingofua   Vakai ki he Ngaahi Fakataha