O iloiloga fa’alaua’itele o se tasi o auala sili ona sa’o e auai ai i fa’ai’uga e a’afia ai lou nu’u. E le mana’omia se loia, se tusitusiga, pe so’o se fa’ailoga fa’apitoa. E na’o le auai atu ma tautala. O lenei taiala e ta’ita’i oe i mea uma — le su’eina o se iloiloga, le saunia, ma le mea e tupu pe a e taunuu atu.
Muamua molimau? Amata i le vaega i lalo e uiga i molimau tusitusia — o le auala faigofie lea e auai ai ma e tutusa lona malosi ma le tautala i le tino.
O le a le iloiloga fa’alaua’itele?
O le iloiloga fa’alaua’itele o se fono lea e iloiloina ai e se vaega a le malo — se kauniseli o le itumalo, se komiti fa’atulafonoina a le setete, se komiti pe komisi — se talosaga ma vala’auina tagata o le nu’u e fa’asoa o latou va’aiga. O iloiloga fa’alaua’itele e mana’omia e le tulafono mo le tele o ituaiga fa’ai’uga, e aofia ai:
- Tulafono fou ma pili fuafuaina
- Suiga o le fa’aaogaina o fanua ma fa’ai’uga fa’avasega
- Iloiloga o a’afiaga i le si’osi’omaga
- Fa’ai’uga tau tupe ma fuafuaga fa’aalu
Afai e a’afia e se fa’ai’uga tagata uma, e tele le avanoa o iai se iloiloga fa’alaua’itele o se vaega o le faiga.
I Hawaii, o le tele o komiti ma komisi fa’alaua’itele e galue i lalo o le Tulafono o le La (Tulafono Toe Va’aiga a Hawaii Mataupu 92 — o nisi taimi e ta’ua HRS Mataupu 92, aua e te popole i le numera, matou te fa’amatala le uiga). O lenei tulafono e mana’omia ai fono e fa’alauiloa muamua i tagata uma, faia i luma o tagata uma, ma tatala mo le auai fa’alaua’itele. O le fa’avae fa’aletulafono lea mo lou aia tatau e molimau ai.
O le fa’ailoga o se iloiloga e tatau ona fa’asalalauina i le itiiti ifo i le ono aso a’o le’i faia le fono. E aofia ai le aso, taimi, nofoaga, ma mataupu o le taualumaga. O le kalena o fono a le Civi.Me o le a fa’aalia nei fa’ailoga ia e te le mana’omia ona su’esu’e.
Iloa ou aia tatau. O le Tulafono o le La e fa’amautinoa lou aia tatau e molimau ai i iloiloga fa’alaua’itele. Afai e te’ena e se komiti le molimauina fa’alaua’itele i se mataupu i le taualumaga, pe na faia se iloiloga e aunoa ma le fa’ailoga tatau, e mafai ona e fa’afeso’ota’i le Ofisa o Fa’ata’ita’iga o Fa’amatalaga i le (808) 586-1400. Su’e atili e uiga i ou aia tatau o le fa’aalia.
Filifiliga 1: Tu’uina atu molimau tusitusia
O molimau tusitusia e tu’uina atu a’o le’i faia le iloiloga ma avea ma vaega o le fa’amaumauga aloaia fa’alaua’itele. E faitauina e le au faigaluega a le komiti ma e masani lava e faitauina e sui lava ia. E le mana’omia ona e auai i le iloiloga i le tino ina ia faitauina lau molimau tusitusia.
Le auala e tu’uina atu ai molimau tusitusia i le Fono Fa’atulafonoina a Hawaii
- Alu i le capitol.hawaii.gov
- Su’e le numera o le pili pe su’esu’e iloiloga o lo’o lumana’i i lalo o le “Schedule”
- Kiliki i le pili pe iloiloga ma su’e le ki “Submit Testimony”
- Fa’atumu lou igoa, fa’amatalaga fa’afeso’ota’i, ma lou tulaga (Lagolago / Tetee / Fa’amatalaga Na’o)
- Taina pe fa’apipi’i lau molimau i le pusa tusitusi, pe tu’u i luga se PDF
- Tu’uina atu — e te maua se fa’amaoniga
Aso e tapunia ai: O molimau tusitusia mo iloiloga Fa’atulafonoina e masani lava e fa’atapula’aina i le 24 itula a’o le’i amata le iloiloga. Tu’uina atu vave — e tapunia le faiga i le aso tapunia.
Le auala e tu’uina atu ai molimau tusitusia i kauniseli a itumalo
O itumalo ta’itasi e iai lana lava faiga. O le auala masani o le imeli i le kiliaki a le kauniseli a’o le’i faia le fono ma lau fa’amatalaga tusitusia. Fa’aopoopo le numera pe ulutala o le mataupu i le taualumaga i lau ulutala.
- Kauniseli a le Aai o Honolulu: Fa’amatalaga fa’afeso’ota’i ma taiala mo le tu’uina atu i le honolulucitycouncil.org
- Kauniseli a le Itumalo o Maui: mauicounty.gov/council
- Kauniseli a le Itumalo o Hawaii: hawaiicounty.gov/departments/council
- Kauniseli a le Itumalo o Kauai: kauai.gov — Kauniseli a le Itumalo
Filifiliga 2: Molimau i le tino
O le molimauina i le tino o lona uiga e te auai i le iloiloga ma tautala i luma o le komiti pe komiti. E sili atu lona fa’aalia nai lo le molimau tusitusia ma e mafai ona malosi — aemaise mo fono a kauniseli o itumalo ma fono a komiti o pitonu’u lea e latalata atu ai sui i le nu’u.
Laasaga i le laasaga: molimauina i le tino
1. Su’e le iloiloga
Siaki le kalena o fono a le Civi.Me pe le upega tafaili’ili talafeagai a le malo. Fa’amaonia le aso, taimi, nofoaga, ma mataupu o le taualumaga e tatala mo le molimauina fa’alaua’itele. E le o mataupu uma i le taualumaga e talia le fa’amatalaga fa’alaua’itele — siaki le fa’ailoga.
2. Taunuu vave
O le tele o iloiloga e fesili i tagata molimau e saini muamua a’o le’i amata le fono. Taunuu i le 15 i le 20 minute muamua e su’e ai le pepa saini ma maua lou tulaga i le fa’asologa o molimau. E ono tutumu nofoa mo mataupu taua.
3. Saini e molimau ai
Su’e le pepa saini pe lesitala molimau e lata ane i le faitoto’a pe le laulau a le kiliaki. Tusi lou igoa ma fa’ailoa mai le mataupu o le taualumaga e te fia tautalaina. I nisi iloiloga, e te fa’ailoa fo’i lou tulaga (lagolago, tetee, pe fa’amatalaga na’o).
4. Fa’atali lou taimi
O le molimauina fa’alaua’itele e masani lava e tupu i se taimi fa’atulaga i le taualumaga — o nisi taimi i le amataga o se mataupu, o nisi taimi i le fa’ai’uga. O le a vala’auina e le ta’ita’i igoa i le fa’asologa. Fa’alogo ma’a ia e te sauni pe a vala’auina.
5. Savali atu i le maikefoni
A vala’auina lou igoa, savali atu i le maikefoni pe le laulau mo molimau. Amata i le ta’uina o lou igoa ma le mea e te nofo ai (lou itumalo pe pitonu’u). E le mana’omia ona e tu’uina atu lou tuatusi atoa.
Fa’ata’ita’iga o le amataga: “Talofa lava. O lo’u igoa o [Igoa], ma o a’u o se tagata o Kalihi i Honolulu. Ou te i inei e molimau i le mataupu [numera] o le taualumaga e uiga i [mataupu].”
6. Ta’u le mea na e sau e ta’u ai
E masani lava e lua i le tolu minute e te maua. Fa’aaoga lelei:
- Fa’ailoa manino lou tulaga i lau fuaiupu muamua
- Tu’uina atu se tasi pe lua mafua’aga fa’apitoa — o lau lava poto masani e aoga
- Faia se talosaga fa’apitoa pe a iai sau
- Fa’ai’u ma fa’afetai i le komiti
E le mana’omia ona e faitauina mai se fa’amatalaga ua saunia, ae e fesoasoani pe a iai ni tusitusiga. O ni nai fa’ailoga i se pepa la’ititi e aoga.
7. Nofo i lalo ma fa’alogo
A mae’a lau molimau, toe fo’i i lou nofoa. E ono fesili atu sui se fesili fa’aopoopo — tali pu’upu’u ma le fa’amaoni. E le mana’omia ona i ai ia te oe tali uma. “Ou te le iloa, ae e mafai ona ou su’esu’e ma lafo atu i le komiti” o se tali sa’o lea.
Filifiliga 3: Molimauina mamao pe fa’atekinolosi
O le tele o iloiloga i Hawaii e ofoina atu nei se filifiliga o le auai mamao e ala i le telefoni pe vidiokali — o se faiga na fa’alauteleina pe a mae’a le 2020 ma ua fa’aauau pea mo le tele o vaega. Siaki le fa’ailoga o le fono mo taiala. E masani lava e mana’omia ona e lesitala muamua e molimau mamao ai.
Mo tagata o motu tuaoi, o le molimauina mamao e aoga tele mo iloiloga a le setete e faia i Honolulu. E tutusa lou aia tatau e molimau ai ma so’o se tasi i totonu o le potu.
Fautuaga fa’atino
- Ia pu’upu’u. E masani lava e lava le lua minute. O le molimau umi e le sili atu lona aoga nai lo le molimau fa’amanino.
- Tautala mai lou poto masani. “Ou te nofo i lenei auala ma ua ou va’aia lenei mea e tupu” e sili atu lona malosi nai lo le fa’asino i fuainumera na e faitauina i luga o le initaneti.
- E le mana’omia ona avea oe ma se tagata poto. O oe o se tagata o le nu’u. E fa’aagava’a ai oe.
- E lelei pe a e fefe. E fefefe tagata uma i le taimi muamua. Manava, tautala malie, ma ta’u le mea na e sau e ta’u ai.
- Aumai kopi. Afai e iai sau fa’amatalaga tusitusia, aumai kopi mo sui o le komiti ma le kiliaki.
- E mafai ona e fai mea uma e lua. E mafai ona e tu’uina atu molimau tusitusia ma tautala fo’i i le tino. E fa’amauina uma e lua.
- Aumai se uo. O le alu fa’atasi ma se isi tagata e fa’aitiitia le popole, ma e lua leo i le mataupu e tasi e mamafa nai lo le tasi.
O le a le mea e tupu pe a mae’a lau molimau?
O lau molimau e avea ma vaega o le fa’amaumauga aloaia fa’alaua’itele. Mo iloiloga Fa’atulafonoina, o molimau e fa’asalalauina i le initaneti ma mafai e so’o se tasi ona maua. O le a faitauina e sui o le komiti ma a latou tagata faigaluega o se vaega o le faiga fai fa’ai’uga.
E seasea faia fa’ai’uga i le fono lava lea e fa’alogona ai molimau. E umi le faiga. E ono fa’anoanoa lena — ae o lou leo o lo’o i le fa’amaumauga, ma e taua fa’amaumauga pe a toe va’aiga, apili, pe toe iloiloina fa’ai’uga.
Mulimuli atu. Afai e te fia iloa le mea na tupu, siaki fa’amaumauga o le fono (e masani lava e fa’asalalauina i totonu o ni nai vaiaso) pe fa’afeso’ota’i le kiliaki a le komiti.
Isi pu’ega
Pusa Meafaigaluega Tusi Tusitusi Pusa Meafaigaluega a Amepaseta Lou Aia Tatau e Iloa Ai
E iai sau fesili e uiga i se iloiloga pe faiga fa’apitoa? Imeli mai ia i matou — matou te taumafai e fesoasoani.