Alakaʻi Hoʻokō Kānāwai Sunshine Law

Ke kauoha ʻo ia e ka Kānāwai Lā (HRS Mokuna 92) e hana nā papa, nā komisina, a me nā kūkulu hoʻoholo o ke aupuni i loko o ka moana o ka lehulehu. Kākoʻo kēia alakaʻi i nā mea nona ke kuleana e hoʻonohonoho hālāwai — nā koi hōʻike, nā lula papa hana, nā kaʻina hana hālāwai pilikino, a me nā kuleana hōʻike no ka lehulehu.

He aha ka mea i kapa ʻia he “hālāwai” ma lalo o ka Kānāwai Lā

He “hālāwai” ma lalo o ka Kānāwai Lā ka ʻahaʻōlelo o nā lālā nui (ka hapa nui o nā lālā) o kekahi papa kahi e kūkākūkā ai, e noʻonoʻo pū ai, a i ʻole e hoʻoholo ai ma luna o nā mea i lalo o ka malu, ke kaohi, ka mana, a i ʻole ka mana aʻoaʻo o ia papa.

Eia nō hoʻi:

• Nā hālāwai maʻamau a me nā hālāwai kūikawā
• Nā hālāwai komite (inā he nui nā lālā papa nui o ua komite)
• Nā hālāwai paʻahana a me nā hālāwai hana
• Nā kipa wahi kahi e kūkākūkā ʻia ai nā hana papa
• Nā kelepona a me nā kelepona wikiō i kaʻa ai nā lālā nui
• Nā kamaʻilio pōkole (e.g., nā kaula leka uila) kahi e kūkākūkā ai nā lālā nui i nā hana papa

ʻAʻole komo ai nā ʻahaʻōlelo maʻamau me ka ʻole o nā lālā nui, nā hana leʻaleʻa wale, a i ʻole nā hālāwai limahana o loko (pili ke kānāwai i nā papa, ʻaʻole i nā hana kūloko o ka oihana).

Nā koi hōʻike

Pono e waiho ʻia ka hōʻike kākau no nā hālāwai lehulehu he ʻeono lā holoʻokoʻa ma mua o ka hālāwai. ʻO ia hoʻi, inā ʻo Pōʻaha ka lā o ka hālāwai, pono e waiho ʻia ka hōʻike ma mua o ka Pōʻalima o ia pule.

Nā mea pono o ka hōʻike

• Ka lā, ka manawa, a me ka wahi o ka hālāwai
• Ka papa hana (ka papa o nā mea āpau e noʻonoʻo ʻia)
• Ka ʻōlelo e hōʻike ana ua wehe ʻia ka hālāwai i ka lehulehu
• Ka ʻōlelo e hōʻike ana hiki ke waiho ʻia ka hōʻike (a me ke ala)
• Ka ʻike hoʻokaʻaʻike no nā noi hoʻohālikelike

Kahi e hoʻopuka ai i ka hōʻike

• Ka kalenala mokuʻāina ma calendar.ehawaii.gov
• Ka pūnaewele o ka papa ponoʻī (inā pili)
• Ka wahi kino kahi e mālama ʻia ai ka hālāwai (inā pili)

Nā koi papa hana

ʻO ka papa hana ka māhele pilikia nui loa o ka Kānāwai Lā. Maʻalahi ke kumu nui: ʻaʻole hiki i kā papa ke kūkākūkā a i ʻole e hana i kekahi mea ʻaʻole i kau ʻia ma ka papa hana i hoʻopuka ʻia.

Ka māhelelā o ka papa hana

• Pono e wehewehe ʻia kēlā me kēia mea o ka papa hana me ka māhelelā lawa e hiki ai i ka lehulehu ke hoʻoholo inā makemake lākou e hele a i ʻole e hōʻike
• ʻAʻole lawa nā wehewehe kohu noa e like me “Nā Hana Kahiko” a i ʻole “Nā Hana Hou” no ka kūkākūkā nui
• Hiki i nā mea “Hōʻike” a i ʻole “Hoʻomaopopo” ke hoʻohana ʻia no nā hoʻolauna ʻike wale — ʻaʻole no ka noʻonoʻo kūʻokoʻa a i ʻole ka hoʻoholo
• Inā e koho ana ka papa i kekahi mea, pono e hoʻomālamalama ʻia ia ma ka wehewehe o ka mea

Ka hoʻohui ʻana i nā mea ma hope o ka hoʻopuka ʻia o ka papa hana

ʻAʻole hiki maʻamau ke hoʻohui i nā mea i ka papa hana ma hope o kona hoʻopuka ʻia. Inā puka mai kekahi mea ʻaʻole i kau ʻia ma ka papa hana, pono e hoʻokaʻawale ke kapa ia no ka hālāwai e hiki mai ana me ka hōʻike kūpono. ʻO ka mea wale nō e hoʻokuʻu ana inā hōʻoia ka mea ma lalo o ka pilikia ma HRS 92-8.

Nā lula hālāwai pilikino

ʻAe ʻia ka hālāwai pilikino (nā hālāwai pani) no nā kumu kikoʻī i helu ʻia ma HRS 92-5 wale nō. Pono e hana ʻia nā hana ʻē aʻe āpau i mua o ka lehulehu.

Nā kumu ʻae ʻia no ka hālāwai pilikino

• Nā mea limahana — ka noʻonoʻo i ka uhi, ka loiloi, ka hoʻokuʻu, a i ʻole ka hoʻopaʻi i kekahi luna a i ʻole limahana (ʻaʻole ka kūkākūkā laulā o nā kulekele limahana)
• Nā mea kānāwai — ke kūkākūkā me ke loio o ka papa ma luna o nā nīnau a me nā pilikia pili i nā kuleana, nā hana, nā pono kūikawā, nā palekana, a me nā hoʻopiʻi o ka papa
• Ke kūkākūkā kūkō — nā noʻonoʻo pili i ke kūkākūkā kūkō
• Nā mea palekana — ka kūkākūkā i nā mea pili i ka palekana o ka lehulehu
• Nā hana ʻāina — ka noʻonoʻo i ke kūʻai ʻana i ka ʻāina inā e hoʻonui ai ka ʻike lehulehu i ke kumukūʻai
• Nā hoʻokolokolo — ka noiʻi ʻana i kahi hewa kānāwai i manaʻo ʻia inā e hōʻino ai ka hōʻike lehulehu i ka noiʻi

Nā kaʻina hana no ke komo i ka hālāwai pilikino

• Pono ka papa hana e haʻi ana hiki i ka papa ke komo i ka hālāwai pilikino a e hōʻike i ka māhele kikoʻī o HRS 92-5
• Koi ʻia ke koho ʻana o ʻelua hapakolu o nā lālā i kaʻa mai e pani i ka hālāwai
• Pono ka papa e haʻi i ke kumu o ka hālāwai pilikino i mua o ka lehulehu ma mua o ka pani ʻana
• Nā mea i haʻi ʻia wale nō e kūkākūkā ʻia i loko o ka hālāwai pani
• ʻAʻole hiki ke hoʻoholo hope a i ʻole ke koho i loko o ka hālāwai pilikino — pono ka papa e hoʻihoʻi i ka hālāwai lehulehu no ke koho

Nā koi hōʻike o ka lehulehu

Hōʻoiaʻiʻo ka Kānāwai Lā i ke kuleana o ka lehulehu e hōʻike ma luna o kēlā me kēia mea o ka papa hana. Pono nā papa e hāʻawi i ka manawa kūpono no ka hōʻike o ka lehulehu.

Nā koi hoʻokō no ka hōʻike

• E ʻae i ka hōʻike waha i ka hālāwai (ma ka hiʻohiʻona a i ʻole ma ke kelepona mamao inā ponoi ʻia)
• E ʻae i ka hōʻike kākau i waiho ʻia ma mua a i ʻole i ka hālāwai
• E hāʻawi i nā aʻo maʻalahi i loko o ka hōʻike hālāwai no ke ala e waiho ai i ka hōʻike
• Hiki i nā papa ke kau i nā palena manawa kūpono no ka hōʻike waha (e.g., 3 minuke no kēlā me kēia mea), akā ʻaʻole hiki ke hōʻole piha
• Pono nā papa e noʻonoʻo i ka hōʻike ma mua o ka hoʻoholo ʻana, ʻoiai ʻaʻole pono e hahai iā ia

Nā koi minuke

Pono kēlā me kēia papa e mālama i nā minuke kākau o kāna mau hālāwai. Lilo nā minuke i moʻolelo lehulehu a pono e hāʻawi ʻia i ka lehulehu ke noi ʻia.

Nā mea pono o nā minuke

• Ka lā, ka manawa, a me ka wahi o ka hālāwai
• Nā lālā i kaʻa mai a me nā lālā i ʻole
• Ka waiwai o nā mea āpau i manaʻo ʻia, i kūkākūkā ʻia, a i hoʻoholo ʻia
• Ka moʻolelo o nā koho i lawe ʻia (me ke ala i koho ai kēlā me kēia lālā)
• Inā i mālama ʻia ka hālāwai pilikino: ke koho e pani i ka hālāwai a me ke kumu i hōʻike ʻia

Pono e ʻae ʻia nā minuke ma ka hālāwai e hiki mai ana a e hoʻopuka ʻia i ka lehulehu. Manaʻo ka OIP e hoʻopuka nā papa i nā minuke i loko o 40 lā ma hope o ka hālāwai.

Nā hoʻopaʻi no nā hewa

Hiki i nā hewa o ka Kānāwai Lā ke loaʻa i nā hopena maoli:

• Nā hana i hoʻopau ʻia. Hiki i ka ʻaha hoʻokolokolo ke hoʻopau i kekahi hana i lawe ʻia ma ka hewa o ka Kānāwai Lā
• Nā uku loio. Hiki ke koi ʻia kā papa i hoʻohewa ʻia e uku i nā uku loio o ka ʻaoʻao lanakila
• Ka pilikia pilikino. Hiki i nā lālā papa i hana ʻino me ka naʻau hoʻohewa i ke kānāwai ke hoʻopiʻi pilikino ʻia me ke kumuʻuku o ʻelima haneli kālā ($500) no kēlā me kēia hewa
• Nā manaʻo OIP. Hiki i ka OIP ke hoʻopuka i nā manaʻo kūlike e ʻike ana i kahi hewa a e manaʻo ana i ka hana hoʻoponopono

Ka papa nānā hoʻokō no nā mea hoʻonohonoho hālāwai

E hoʻohana i kēia papa nānā ma mua o kēlā me kēia hālāwai e hōʻoia i ka hoʻokō o ka Kānāwai Lā:

Nā hewa maʻamau e pale ai

• Nā kamaʻilio pōkole. He manaʻo o kahi kaula o nā kamaʻilio hoʻokahi-i-hoʻokahi ma waena o nā lālā papa e pili ana i nā lālā nui i nā hana papa he hewa o ka Kānāwai Lā — ʻoiai ʻaʻole i komo nā lālā nui i kekahi kamaʻilio hoʻokahi
• Nā mea papa hana nele i ka māhelelā. “Nā Hana Hou” a i ʻole “Kūkākūkā” me ka ʻole o ka māhelelā ʻaʻole e hoʻokō ana i ke koi hōʻike no ka noʻonoʻo nui
• Ka hana ʻana i ka hālāwai pilikino. He hewa ke lawe i ke koho hope a i ʻole ka hoʻoholo paʻa i loko o ka hālāwai pani
• Ka lohi o ka hōʻike. He hewa ka waiho ʻana i ka hōʻike ʻole ʻoi aku ma mua o 6 lā holoʻokoʻa ma mua o ka hālāwai, ʻoiai he lā hoʻokahi ka lohi
• Ka pale ʻana i ka hōʻike. He hewa ka hōʻole ʻana e ʻae i ka hōʻike a i ʻole ka ʻole o ka hāʻawi ʻana i ka manawa kūpono no ka lehulehu e lohe ʻia ai

Nā kumuwaiwai

• HRS Mokuna 92 — kikokikona piha
• Ke alakaʻi Kānāwai Lā a ka OIP
• Ke kōmike Kānāwai Lā a ka OIP (PDF)
• Nā hoʻomaʻamaʻa a me nā hālāwai a ka OIP
• Ka kalenala hālāwai lehulehu o ka mokuʻāina

E hoʻomaka

Makemake ʻoe i ke kōkua no ka hoʻokō o ka Kānāwai Lā? Hāʻawi ka OIP i nā hoʻomaʻamaʻa a me ke alakaʻi manuahi no nā papa aupuni.

E hoʻokaʻaʻike i ka OIP   Ke Alakaʻi Moʻolelo Lehulehu   E Nānā i Nā Hālāwai