Ko e Lao Fakataha ki he Ngaahi Founga Fakamatala (HRS Vahe 92F) — ʻoku ui ko e UIPA — ko e lao lekooti fakafonua ʻa Hawaii. Ko e fakahinohino ni ʻoku maʻa e kau ʻōfisa lekooti mo e kau ngāue potungāue ʻoku nau tokangaʻi e ngaahi kole lekooti. ʻOku kōvā e ngaahi taimi, totongi, fakatauʻatāina, mo e founga tangi.

Ko ha fakahinohino muimui ki he lao eni ʻi he lea faingofua. Ki he tohi lao kakato, vakai ki he HRS Vahe 92F. Ki he fakahinohino faka-ʻōfisi, fetuʻutaki ki he ʻŌfisi ʻo e Ngaahi Founga Fakamatala (OIP).

Ko e ngaahi lekooti fē ʻoku pau ke fakahā

Ko e tuʻutuʻuni angamaheni ʻi lalo ʻi he UIPA ko e fakahā. Ko e ngaahi lekooti puleʻanga kotoa ʻoku ʻamanaki ko e fakafonua kae ʻoua pe ʻoku ngāue ha fakatauʻatāina makehe. ʻOku kau ki ai:

  • Ngaahi tohi, lipooti, mo e ngaahi fetuʻutaki tohi
  • Ngaahi īmeili (kau ai e ngaahi īmeili loto fekauʻaki mo e ngāue puleʻanga)
  • Ngaahi aleapau mo e ngaahi lekooti paʻanga
  • Ngaahi miniti fakataha mo e ngaahi polokalama
  • Fakamatala mo e ngaahi ʻūluaki fakamatala ʻoku tauhi ʻe he potungāue
  • Ngaahi ʻata, mape, mo e ngaahi mītia kehe
  • Ngaahi lekooti ʻi ha foʻi tatau pē — pepa, faka-ʻelekitolonika, ongo, pe vitio

ʻOku ngāue e lao ki he ngaahi potungāue siteiti mo konitī kotoa, kau ai e ngaahi poate, komisiona, potungāue, mo e ngaahi ʻōfisi.

Founga ke tokangaʻi ai ha kole lekooti

ʻI he taimi ʻoku maʻu ai ʻe hoʻo potungāue ha kole lekooti, muimui ki he ngaahi lakaʻanga ko eni:

Lakaʻanga 1: Tali e kole

Tali vave ke fakapapauʻi e maʻu. Neongo ʻoku ʻikai fakahā ʻe he UIPA ha taimi tali makehe, ko e fakahinohino OIP ʻoku ne pehē ʻoku totonu ke tali e ngaahi potungāue ʻi loto ʻi he ʻaho ngāue ʻe 10. Kapau ʻoku faingataʻa e kole pea te ne ʻave taimi lahi, fakahā ki he tokotaha kole e taimi ʻoku ʻamanaki ki ai.

Lakaʻanga 2: Kumi e ngaahi lekooti ʻoku tali

Fai ha fekumi feʻunga ki he ngaahi lekooti kotoa ʻoku tali ki he kole. Lekootiʻi hoʻo founga fekumi — ko e hā e ngaahi ʻūluaki fakamatala, ngaahi sisitemi faile, mo e ngaahi ʻōfisi naʻa ke kumi ki ai, pea ko hai naʻe kau ki ai. Ko e fekumi feʻunga ʻoku ʻikai ʻuhinga ko ha fekumi lahi ʻaupito, ka kuo pau ke feʻunga ke ke lava ke maluʻi ia kapau ʻe fakafehuʻi.

Lakaʻanga 3: Sivi ki he ngaahi fakatauʻatāina

Sivi e lekooti tali takitaha ke tuʻutuʻuni pe ʻoku ngāue ha fakatauʻatāina. Kapau ko e konga pē ʻo ha lekooti ʻoku fakatauʻatāina, kuo pau ke ke tukuange e ngaahi konga ʻoku ʻikai fakatauʻatāina — ʻoku ui eni ko e ʻoatu e lekooti ʻi he tatau māvae.

Lakaʻanga 4: Tali ki he tokotaha kole

Kuo pau ke kau ʻi hoʻo tali:

  • Ko e ngaahi lekooti ʻoku tali (pe ko e ngaahi konga ʻoku ʻikai fakatauʻatāina)
  • Ki ha ngaahi lekooti kuo taofi: ko e fakatauʻatāina makehe kuo lave ki ai mo ha fakamatala nounou pe ko e hā ʻoku ngāue ai
  • Fakamatala fekauʻaki mo e totonu ʻa e tokotaha kole ke tangi ki he OIP
  • Kapau ʻoku ʻi ai ha ngaahi totongi: ha fakafuofua kimuʻa pea fai e hiki

ʻOku ʻikai lava ke ke fehuʻi pe ko e hā ʻoku fiemaʻu ai ʻe ha taha ha lekooti. ʻOku ʻikai fiemaʻu ke fakamatala ʻe he tokotaha kole honau ʻuhinga, lave ki ha lao, pe fakaʻiloa kinautolu ka ko e ʻoatu ha fakamatala fetuʻutaki ki he tali.

Ngaahi taimi tali

  • Tali ʻuluaki: ʻI loto ʻi he ʻaho ngāue ʻe 10 hili e maʻu ʻo e kole
  • Ngaahi lekooti ʻoku maʻu ʻi he feituʻu: Tali ke sivi ʻi loto ʻi he ʻaho ngāue ʻe 10
  • Ngaahi kole faingataʻa: Fakahā ki he tokotaha kole ʻi loto ʻi he ʻaho ngāue ʻe 10 kapau ʻoku fiemaʻu ha taimi lahi ange, pea ʻoatu ha ʻaho ʻoku ʻamanaki ke ʻosi ai
  • ʻOatu hokohoko: Ki he ngaahi kole lahi, ʻoatu e ngaahi lekooti ʻi he taimi ʻoku sivi ai, kae ʻoua ʻe tatali kae ʻoua kuo mateuteu e lekooti kotoa

Sīpinga totongi mo e ngaahi fakangatangata

ʻE lava ke totongi e ngaahi potungāue, ka ʻoku fakangatangata:

  • ʻOatu faka-ʻelekitolonika: Taʻe ha totongi ki he ngaahi lekooti ʻoku ʻoatu ʻi he īmeili pe hiki faka-ʻelekitolonika
  • Tatau pepa: Ngaahi totongi hiki feʻunga pē (angamaheni $0.05–$0.25 ki he peesi)
  • ʻOku ʻikai ha totongi kumi: ʻOku ʻikai lava ke totongi ʻe he ngaahi potungāue ki he taimi naʻe kumi ai e ngaahi lekooti
  • ʻOku ʻikai ha totongi sivi: ʻOku ʻikai lava ke totongi ʻe he ngaahi potungāue ki he taimi naʻe sivi ai e ngaahi lekooti ki he ngaahi fakatauʻatāina
  • Fakatauʻatāina totongi: Fakakaukau ke tuku e ngaahi totongi ʻi he taimi ʻoku mahuʻinga ki he kakai e fakahā

ʻOatu maʻu pē ha fakafuofua totongi kimuʻa pea fai e ngaahi tatau pepa, pea ʻoatu e ʻoatu faka-ʻelekitolonika ko ha founga taʻetotongi.

Ngaahi fakatauʻatāina

ʻOku ʻoatu ʻe he UIPA ha ngaahi fakatauʻatāina makehe ʻoku lava ke uesia ai e fakahā. Ko e ngaahi meʻa angamaheni taha ko:

Tauhi malu fakafoʻituitui (HRS 92F-14(b))

Ngaahi lekooti ʻe hoko ko ha maumauʻi mahino taʻetotonu ʻo e tauhi malu fakafoʻituitui. ʻOku kau ki ai e ngaahi fika Social Security, ngaahi lekooti fakafoʻituitui, ngaahi tuʻasila ʻapi ʻo e kau ngāue, mo e ngaahi fakamatala fakafoʻituitui tatau. Ko e sivi ko e hā pe ʻoku mālohi ange e tokanga tauhi malu ʻi he tokanga fakafonua ki he fakahā.

Fakahoko lao (HRS 92F-13(3))

Ngaahi lekooti ʻoku fekauʻaki mo e ngaahi fakatotolo fakahoko lao ʻoku ngāue, ʻoku lava ke uesia ai e ngaahi ngāue fakahoko, fakahā e ngaahi founga fakatotolo fufū, pe fakatuʻutāmaki ha taha.

Founga fakakaukau (HRS 92F-13(3))

Ngaahi lekooti kimuʻa-he-tuʻutuʻuni, fakakaukau — hangē ko e ngaahi lipooti kuo kamata, ngaahi memō loto mo e ngaahi fokotū tuʻutuʻuni, pe ngaahi fetuʻutaki vaha-potungāue ʻoku talanoa ai e kau ngāue ki he ngaahi founga kimuʻa pea fai ha tuʻutuʻuni. Hili e fai ha tuʻutuʻuni fakamuimui, ko e ngaahi konga moʻoni ʻoku hoko ia ke lava ke fakahā.

Ngaahi fakatauʻatāina kehe

  • Faingamālie tokotaha-loea — ngaahi fetuʻutaki ʻi he vaha ʻo e potungāue mo ʻene loea
  • Ngaahi meʻa fufū fakatau — fakamatala fakatau pe paʻanga fufū
  • Ngaahi lao kehe — ngaahi lekooti kuo fufūʻi ʻe ha ngaahi lao siteiti pe fēteli kehe

Kapau ʻoku ke meimei, fakahā. Ko e fatongia ʻoku ʻi he potungāue ke ne fakamatalaʻi pe ko e hā ʻoku taofi ai ha lekooti. Kapau ʻoku ʻikai ke ke fakapapauʻi pe ʻoku ngāue ha fakatauʻatāina, faleʻi mo e OIP kimuʻa pea taʻofi e kole.

Founga tangi ʻi he OIP

Kapau ʻoku ʻikai loto e tokotaha kole ki hoʻo taʻofi, ʻoku lava ke nau fakahū ha tangi ki he ʻŌfisi ʻo e Ngaahi Founga Fakamatala. Ko e meʻa eni ʻoku hoko:

  • ʻOku fetuʻutaki e tokotaha kole ki he OIP mo e ngaahi fakaikiiki ʻo e kole mo e taʻofi
  • ʻE fetuʻutaki e OIP ki hoʻo potungāue ke maʻu ha tali mo e ngaahi lekooti kuo taofi
  • ʻOku sivi ʻe he OIP e ngaahi lekooti mo e ngaahi fakatauʻatāina kuo lave ki ai
  • ʻOku ʻoatu ʻe he OIP ha vakai faka-ʻōfisi — pe poupouʻi e taʻofi pe tuʻutuʻuni ke fakahā
  • Ko e founga ni ʻoku taʻetotongi ki he tokotaha kole

Kapau ʻoku ʻikai loto hoʻo potungāue ki he vakai ʻa e OIP, ʻe lava ke ʻave e meʻa ki he fakamaauʻanga, ka ʻoku taʻeangamaheni eni. Ko e lahi ʻo e ngaahi potungāue ʻoku nau muimui ki he ngaahi vakai OIP.

Ngaahi sīpinga tohi tali

Tali fakahā kakato

ʻEiki/ʻEiki Fafine [Hingoa ʻo e Tokotaha Kole],

Mālō ʻi hoʻo kole lekooti ʻi he [ʻaho].

Kuo mau kumi e ngaahi lekooti naʻe kole pea ʻoku
fakahoko atu ʻi he īmeili ni. ʻOku ʻikai ha totongi ki
he ʻoatu faka-ʻelekitolonika.

Kapau ʻoku ʻi ai haʻo ngaahi fehuʻi, kātaki ʻo
fetuʻutaki ki he [hingoa] ʻi he [īmeili/telefoni].

[Hingoa ʻo e Potungāue]

Tali taʻofi konga

ʻEiki/ʻEiki Fafine [Hingoa ʻo e Tokotaha Kole],

Mālō ʻi hoʻo kole lekooti ʻi he [ʻaho].

Kuo mau kumi ha lekooti ʻe [fika] ʻoku tali. ʻOku
ʻoatu e lekooti ʻe [fika] kakato. ʻOku ʻoatu e lekooti
ʻe [fika] mo ha ngaahi toʻo ʻoku fakahā ʻi lalo.

Ko e fakamatala ko eni kuo taofi ʻo fakatatau ki he
[lave ki he konga HRS makehe]: [fakamatala nounou pe
ko e hā naʻe toʻo pea ko e hā ʻoku ngāue ai e
fakatauʻatāina].

ʻOku ʻi ai hoʻo totonu ke tangi ki he tuʻutuʻuni ni ki
he ʻŌfisi ʻo e Ngaahi Founga Fakamatala ʻi he
oip@hawaii.gov pe (808) 586-1400.

[Hingoa ʻo e Potungāue]

Lisi sivi muimui ki he lao ki he kau ʻōfisa lekooti

ʻI he maʻu ʻo ha kole

  • Tali vave e maʻu
  • Lekootiʻi e kole mo e ʻaho naʻe maʻu ai, hingoa ʻo e tokotaha kole, mo e fakamatala
  • Kapau ʻoku ʻikai mahino e kole, fetuʻutaki ki he tokotaha kole ke fakamahino (ʻoua ʻe taʻofi koeʻuhi ʻoku taʻemahino)
  • ʻOua ʻe fehuʻi pe ko e hā ʻoku nau fiemaʻu ai e ngaahi lekooti

Tokangaʻi e kole

  • Fai ha fekumi feʻunga ʻi he ngaahi sisitemi mo e ngaahi ʻōfisi ʻoku fekauʻaki
  • Lekootiʻi hoʻo founga fekumi
  • Sivi e ngaahi lekooti ki he ngaahi fakatauʻatāina ʻoku ngāue
  • ʻOatu e ngaahi konga māvae (ʻoku ʻikai fakatauʻatāina) ʻo e ngaahi lekooti ʻoku konga fakatauʻatāina
  • Tali ʻi loto ʻi he ʻaho ngāue ʻe 10 (pe fakahā e toloi mo ha taimi ʻoku ʻamanaki ki ai)

Tali

  • ʻOatu e ngaahi lekooti ʻi he tatau naʻe kole ʻi he taimi ʻoku lava
  • ʻOatu e ʻoatu faka-ʻelekitolonika ke taʻofi e ngaahi totongi
  • Ki ha ngaahi lekooti kuo taʻofi, lave ki he fakatauʻatāina makehe pea fakamatala nounou
  • Kau e fakamatala fekauʻaki mo e totonu ke tangi ki he OIP
  • Kapau ʻoku ʻi ai ha totongi, ʻoatu ha fakafuofua kimuʻa pea fai

Tauhi lekooti

  • Tauhi ha lisi ʻo e ngaahi kole lekooti kotoa mo e ngaahi tali
  • Tauhi e ngaahi lekooti ʻo e ngaahi founga fekumi naʻe ngāueʻaki
  • Faile e ngaahi tatau ʻo e ngaahi tohi tali

Ngaahi fehalaaki angamaheni ke taʻofi

  • Fehuʻi “ko e hā.” ʻOku ʻikai lava ke ke fiemaʻu ke fakamatala ʻe he tokotaha kole honau ʻuhinga pe founga ʻoku nau fie ngāueʻaki ai e ngaahi lekooti
  • Taʻofi ʻāuliliki. Lave ki ha fakatauʻatāina ki ha faʻahinga lekooti kakato taʻe sivi e lekooti takitaha
  • Liʻaki e ngaahi kole. Taʻetali ʻaupito ko ia pē ko ha maumau — neongo ko ha tali “ʻoku mau fiemaʻu ha taimi lahi ange” ʻoku lelei ange ia ʻi he fakalongo
  • Totongi e ngaahi totongi kumi. ʻOku ʻikai tali ʻe he UIPA ke totongi ʻe he ngaahi potungāue ki he taimi naʻe kumi pe sivi ai e ngaahi lekooti
  • Taʻe-māvae. Kapau ko e konga pē ʻo ha lekooti ʻoku fakatauʻatāina, kuo pau ke ke tukuange e ngaahi konga ʻoku ʻikai fakatauʻatāina
  • ʻOku ʻikai ha fakamatala tangi. Kuo pau ke fakahā ʻi he taʻofi takitaha ki he tokotaha kole honau totonu ke tangi ki he OIP

Ngaahi maʻuʻanga tokoni

Kamata

Fie maʻu ha tokoni ke tokangaʻi ha kole lekooti? ʻOku ʻoatu ʻe he OIP ha fakahinohino taʻetotongi mo ha akoʻanga ki he kau ʻōfisa lekooti ʻo e potungāue.

Fetuʻutaki ki he OIP   Fakahinohino Lao ʻo e Laʻā   Ko Hoʻo Totonu ke ʻIlo